GS. TSKH. Hoàng Văn Huây, Nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Cấp cao, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam
Việc đổi tên Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam diễn ra trong bối cảnh lĩnh vực Blockchain đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, khi tài sản số ngày càng hiện diện rõ trong chính sách và thực tiễn thị trường. Sự thay đổi này phản ánh một bước điều chỉnh chiến lược, nhằm mở rộng vai trò của Hiệp hội từ thúc đẩy công nghệ sang đồng hành cùng quá trình hình thành và phát triển thị trường tài sản số tại Việt Nam.
Blockchain: Từ nền tảng công nghệ tới hạ tầng của tài sản và thị trường
Blockchain ngày nay được nhìn nhận trước hết như một hạ tầng vận hành tài sản, giao dịch và cơ chế lưu thông giá trị, thay vì chỉ là một giải pháp công nghệ độc lập. Khi gắn với quyền sở hữu, dòng vốn và trách nhiệm pháp lý, Blockchain mới thực sự phát huy vai trò nền tảng của mình trong đời sống kinh tế.
Tại Việt Nam, sự chuyển dịch này đang diễn ra song hành với những thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý và khuôn khổ pháp lý. Việc Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, trong đó chính thức công nhận tài sản số là một loại tài sản được pháp luật bảo hộ, đánh dấu bước ngoặt quan trọng: tài sản số không còn đứng ngoài hệ thống pháp luật, mà từng bước được đặt trong không gian quản lý chính thức của Nhà nước.
Trước đó, Chiến lược Blockchain Quốc gia và các cơ chế thí điểm đối với thị trường tài sản mã hóa đã cho thấy định hướng nhất quán trong việc đưa lĩnh vực này ra khỏi vùng xám pháp lý, tiến tới quản lý có kiểm soát.
Sự thay đổi này không chỉ có ý nghĩa về mặt pháp lý, mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với thị trường. Khi tài sản số được thừa nhận, trọng tâm không còn nằm ở việc “có ứng dụng Blockchain hay không”, mà chuyển sang các vấn đề căn bản hơn như chuẩn mực giao dịch, bảo vệ nhà đầu tư, quản trị rủi ro và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Ở điểm này, Blockchain vượt ra khỏi phạm vi công nghệ, trở thành một cấu phần của hệ thống kinh tế.
Trên bình diện quốc tế, thực tiễn phát triển cho thấy Blockchain chỉ phát triển bền vững khi gắn với tài sản và thị trường. Các khuôn khổ pháp lý lớn đều tiếp cận Blockchain thông qua việc quản lý tài sản số và dịch vụ tài chính số, thay vì quản lý công nghệ thuần túy. Liên minh châu Âu đã đưa Đạo luật về thị trường tài sản mã hóa (MiCA) vào thực thi toàn diện từ cuối năm 2024, thiết lập một khung thống nhất về phân loại tài sản số, điều kiện cung cấp dịch vụ và quản lý stablecoin.
Tại Hoa Kỳ, năm 2025 ghi nhận các bước đi quan trọng khi Đạo luật về Stablecoin được ban hành, đồng thời Hạ viện thông qua đạo luật về thị trường tài sản số, phân định rõ vai trò quản lý giữa các cơ quan như SEC và CFTC. Ở châu Á, Hồng Kông (Trung Quốc) đã ban hành Luật về Stablecoin và trước đó triển khai cơ chế cấp phép cho các hoạt động tài sản số, tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho thị trường.
Cùng với sự dịch chuyển của Blockchain sang không gian tài sản và thị trường, các tổ chức và hiệp hội ngành nghề trên thế giới cũng đang trải qua những điều chỉnh mang tính cấu trúc. Thay vì chỉ đại diện cho cộng đồng công nghệ, nhiều hiệp hội đã chủ động mở rộng phạm vi hoạt động để phản ánh đúng bản chất mới của lĩnh vực mà họ đại diện.
Tại Australia, Blockchain Australia đổi tên thành Digital Economy Council of Australia vào năm 2024, mở rộng phạm vi từ Blockchain sang toàn bộ nền kinh tế số, bao gồm fintech, trí tuệ nhân tạo và tài sản số. Ở Nhật Bản, Japan Virtual Currency Business Association từ năm 2020 đã chuyển đổi thành Japan Crypto Asset Business Association, thay đổi cách tiếp cận từ “tiền ảo” sang “tài sản mã hóa”, đồng thời mở rộng chức năng sang stablecoin, dịch vụ lưu ký và giám sát tuân thủ.
Đổi tên Hiệp hội: Bước ngoặt chiến lược trong tiến trình phát triển thị trường tài sản số
Trong bối cảnh đó, việc đổi tên từ Hiệp hội Blockchain Việt Nam thành Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam không phải là sự mở rộng phạm vi hoạt động theo nghĩa hình thức. Đây là một lựa chọn mang tính định vị, phản ánh sự điều chỉnh vai trò để phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường.
Khi tài sản số từng bước được thừa nhận về mặt pháp lý và thị trường tài sản số hình thành với quy mô ngày càng rõ nét, một hiệp hội chỉ dừng lại ở phạm vi “Blockchain” là chưa đủ về mặt chức năng đại diện.
Tên gọi mới chuyển trọng tâm từ thúc đẩy công nghệ sang đồng hành cùng thị trường, từ nghiên cứu và ứng dụng sang chuẩn mực hoạt động, đạo đức nghề nghiệp và quản trị rủi ro. Quan trọng hơn, đây là bước đi mang tính đón đầu chính sách.
Thay vì chờ hệ thống pháp luật hoàn thiện đầy đủ rồi mới điều chỉnh vai trò, Hiệp hội chủ động tái định vị mình trong mối quan hệ với tài sản số và thị trường. Cách tiếp cận này phù hợp với kinh nghiệm quốc tế, nơi các hiệp hội ngành nghề vừa đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, vừa giữ vai trò tham gia kiến tạo chuẩn mực vận hành thị trường và cơ chế phối hợp với Nhà nước.
Đổi tên, trong trường hợp này, là bước khởi đầu để xác lập lại vai trò đó. Bởi vậy trong giai đoạn mới, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam đang chuyển dịch vai trò từ một tổ chức thúc đẩy ứng dụng công nghệ sang một thiết chế đồng hành cùng sự phát triển của thị trường tài sản số.
Hiệp hội không thực hiện chức năng quản lý nhà nước và không thay thế vai trò của các cơ quan quản lý, nhưng có vị trí tập hợp ý kiến từ doanh nghiệp, chuyên gia và cộng đồng, qua đó phản ánh thực tiễn thị trường một cách có hệ thống và có trách nhiệm.
Một trọng tâm quan trọng của vai trò mới này là thúc đẩy hình thành các chuẩn mực nghề nghiệp và nguyên tắc hoạt động trong lĩnh vực tài sản số. Trong giai đoạn chính sách còn đang hoàn thiện, các chuẩn mực tự nguyện và thông lệ tốt giúp thị trường vận hành ổn định hơn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư nhận diện rõ ranh giới pháp lý, trách nhiệm và rủi ro.
Song song với đó, Hiệp hội đóng vai trò cầu nối thông tin giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng chuyên môn, góp phần nâng cao nhận thức xã hội về bản chất của tài sản số, hạn chế các hành vi đầu cơ thiếu hiểu biết, lạm dụng công nghệ hoặc vi phạm pháp luật.
Đổi tên Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam là một dấu mốc quan trọng, nhưng không phải là đích đến. Khi tài sản số trở thành một cấu phần của nền kinh tế, Việt Nam cần những tổ chức đủ tầm để dẫn dắt, đồng hành cùng sự phát triển của thị trường.
Trong tiến trình đó, VBA đang ngày càng thể hiện rõ vai trò là tổ chức tích cực góp phần hình thành và hoàn thiện hệ sinh thái tài sản số quốc gia./.