Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP được ban hành trong bối cảnh thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã hình thành rõ nét về quy mô người tham gia, song vẫn đang trong quá trình hoàn thiện các chuẩn mực vận hành.
Khi mức độ phổ cập tăng nhanh hơn tốc độ thiết lập khuôn khổ quản lý, nhu cầu về một cơ chế thí điểm có kiểm soát trở nên cần thiết. Việc lựa chọn triển khai thí điểm thể hiện cách tiếp cận thận trọng của Nhà nước, nhằm thiết kế trật tự thị trường, hình thành công cụ quan sát và tạo nền dữ liệu phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách trong giai đoạn tiếp theo.
Quy mô thị trường tài sản mã hóa và yêu cầu nâng cao năng lực quản lý
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP được ban hành ngày 9/9/2025, có hiệu lực từ ngày ký, với thời gian thí điểm kéo dài 5 năm. Dưới góc độ chính sách, đây là bước đi mang tính đặt nền, tạo điều kiện để thị trường vận hành trong khuôn khổ có thể theo dõi, đánh giá và điều chỉnh, thay vì kỳ vọng những chuyển biến tức thời.
Phạm vi của Nghị quyết không giới hạn ở một phân khúc riêng lẻ như tài sản thực được mã hóa, mà bao quát thị trường tài sản mã hóa nói chung, từ chào bán, phát hành, tổ chức thị trường giao dịch đến cung cấp dịch vụ.
Đồng thời, Nghị quyết xác lập các ranh giới khái niệm cần thiết nhằm hạn chế sự chồng lấn với chứng khoán hoặc các hình thức số của tiền pháp định. Cách tiếp cận theo “hạ tầng thị trường” giúp tạo cái nhìn tổng thể và nhất quán đối với một lĩnh vực vốn dễ bị phân mảnh.
Theo các báo cáo quốc tế, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có mức độ tham gia thị trường tài sản mã hóa cao. Chainalysis xếp Việt Nam thứ 5 toàn cầu năm 2024 và thứ 4 năm 2025, đã cho thấy tài sản mã hóa trở thành một hiện tượng phổ biến trong đời sống đầu tư số, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản lý rủi ro ở tầm hệ thống.
Trên thế giới, sự mở rộng nhanh của thị trường cũng đi kèm với những thách thức về an toàn và bảo vệ người tham gia. Báo cáo của Chainalysis ghi nhận doanh thu đáng kể năm 2024 từ các hoạt động lừa đảo liên quan đến tài sản mã hóa với 9,9 tỷ USD, trong khi thiệt hại từ các sự cố an ninh vẫn ở mức cao (các vụ hack lấy đi khoảng 2,2 tỷ USD năm 2024), nhiều trường hợp xuất phát từ việc quản lý khóa cá nhân chưa chặt chẽ.
Những thực tế này cho thấy rủi ro không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn liên quan đến hành vi sử dụng và kỷ luật vận hành. Trong bối cảnh đó, quản lý thị trường cần dịch chuyển từ phản ứng sau sự cố sang tăng cường năng lực phòng ngừa, giám sát và thiết lập chuẩn mực.
Việc Luật Công nghiệp công nghệ số được Quốc hội thông qua đã xác lập khái niệm tài sản số và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã tạo nền tảng pháp lý, cùng Nghị quyết 05/2025 đóng vai trò kết nối, giúp khung khái niệm đó từng bước đi vào thực tiễn một cách có kiểm soát.
Cơ chế thí điểm và thiết kế chính sách
Nghị quyết 05 không được thiết kế như một cam kết rằng thị trường sẽ nhanh chóng đạt trạng thái ổn định, mà là một công cụ chính sách để thí điểm trong phạm vi giới hạn, quản lý dựa trên dữ liệu và điều chỉnh theo thực tiễn.
Vì vậy, trọng tâm không nằm ở việc “nới lỏng” hay “thắt chặt”, mà ở cách thiết kế cơ chế vận hành để có thể đo lường và học hỏi từ quá trình triển khai.
Một trong những điểm đáng chú ý là nguyên tắc tổ chức thị trường theo hướng tập trung đầu mối, với số lượng tối đa 5 tổ chức cung cấp dịch vụ trong giai đoạn thí điểm. Trong một thị trường có yếu tố xuyên biên giới, cách tiếp cận này giúp tăng khả năng giám sát, chuẩn hóa quy trình vận hành và tạo điều kiện hình thành tập dữ liệu nhất quán phục vụ đánh giá chính sách.
Bên cạnh đó, việc yêu cầu các giao dịch và thanh toán trong phạm vi thí điểm thực hiện bằng đồng Việt Nam thể hiện mục tiêu tăng cường minh bạch dòng tiền và hỗ trợ quản lý tuân thủ.
Các quy định liên quan đến nhà đầu tư nước ngoài mở tài khoản thanh toán bằng VND tại ngân hàng được phép cũng góp phần làm rõ ranh giới giữa hoạt động đầu tư tài sản mã hóa và chức năng thanh toán.
Tiêu chuẩn năng lực của các đơn vị tham gia, bao gồm yêu cầu về vốn điều lệ tối thiểu và cấu trúc tham gia của các tổ chức tài chính, công nghệ, cho thấy định hướng ưu tiên những chủ thể có khả năng vận hành ổn định trong môi trường tuân thủ cao và đủ năng lực quản trị rủi ro. Mục tiêu không phải là hạn chế sự tham gia, mà là bảo đảm giai đoạn thí điểm được triển khai trên nền tảng an toàn và bền vững.
Hiệu quả của việc cấp phép cho các sàn giao dịch tài sản mã hoá tập trung thí điểm cần được đánh giá qua khả năng cân bằng giữa tuân thủ và trải nghiệm thị trường, từ đó tạo thanh khoản và dữ liệu thực. Khi dữ liệu phản ánh đúng hành vi và rủi ro, quá trình điều chỉnh chính sách mới có cơ sở vững chắc.
và Tài sản mã hoá trên đa nền tảng (ngày 13/9/2025).
Hoàn thiện thể chế trên cơ sở thực tiễn thị trường
Nghị quyết 05 là bước mở đầu cho một phương pháp quản lý thị trường tài sản mã hóa dựa trên thí điểm và đánh giá thực tiễn. Nếu thí điểm được triển khai hiệu quả, giá trị lớn nhất nằm ở việc hình thành kỷ luật thị trường và tích luỹ dữ liệu phục vụ quá trình hoàn thiện pháp luật. Các mô hình như token hóa tài sản có tiềm năng nâng cao hiệu quả vận hành và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, song cũng đặt ra những yêu cầu mới về công bố thông tin và bảo vệ nhà đầu tư.
Các cảnh báo quốc tế, trong đó có ý kiến của IOSCO (Uỷ ban Chứng khoán Quốc tế) được Reuters dẫn cho thấy việc thiếu rõ ràng về quyền sở hữu tài sản cơ sở hoặc vai trò của bên phát hành có thể tạo ra những bất định cần được quản lý cẩn trọng.
Song song với đó là yêu cầu nâng cao minh bạch tài sản, đặc biệt khi thị trường tiến sâu vào các mô hình gắn với tài sản thực.
Lộ trình áp dụng IFRS theo Quyết định 345/QĐ-BTC nhấn mạnh mục tiêu tăng minh bạch và bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, và với tài sản số, đây là nền tảng cho định danh, định giá và trách nhiệm giải trình.
Thí điểm chỉ thực sự phát huy giá trị khi giải quyết đồng thời các vấn đề về nhân lực liên ngành, khả năng cạnh tranh và chất lượng dữ liệu.
Dữ liệu thu được không chỉ phục vụ báo cáo, mà cần phản ánh cấu trúc sản phẩm, hành vi rủi ro, hiệu quả bảo vệ nhà đầu tư và năng lực tuân thủ, qua đó hỗ trợ quá trình luật hóa dựa trên thực chứng.
Ở góc độ tổ chức nghề nghiệp, việc thúc đẩy các thực hành tốt về vận hành và tuân thủ, hỗ trợ đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức của nhà đầu tư được xem là những yếu tố quan trọng để thị trường phát triển ổn định. Khi các chuẩn mực được hình thành và thực thi một cách nhất quán, tuân thủ sẽ trở thành một phần của lợi thế cạnh tranh, và niềm tin trở thành nền tảng chung của thị trường.
Nghị quyết 05 đặt những viên gạch đầu tiên cho tiến trình đó. Phần tiếp theo phụ thuộc vào cách thị trường vận hành trong khuôn khổ thí điểm và khả năng chuyển hóa các kết quả thực tiễn thành chính sách dài hạn, hướng tới một thị trường tài sản mã hóa phát triển có trật tự và bền vững./.