PGS. TS. Trần Mạnh Huy, Ủy viên Ban Chấp hành, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ Blockchain và Trí tuệ Nhân tạo ABAII
Sự phát triển nhanh chóng của blockchain và tài sản mã hóa đang đặt ra những thách thức mới cho công tác quản lý nhà nước, khi các mô hình công nghệ liên tục vượt ra ngoài khuôn khổ pháp lý truyền thống. Trong bối cảnh đó, sandbox nổi lên như một công cụ chính sách trung gian, cho phép thử nghiệm có kiểm soát, nhằm tìm kiếm điểm cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm tuân thủ, an toàn cho nền kinh tế – xã hội.
Sandbox: Công cụ quản lý chủ động trong kỷ nguyên tài sản mã hóa
Sự bùng nổ của các mô hình ứng dụng Blockchain gắn với tài sản mã hóa đang đặt ra những yêu cầu chưa từng có đối với hệ thống quản lý nhà nước. Không giống nhiều lĩnh vực công nghệ truyền thống, tài sản mã hóa mang đặc trưng phi tập trung, xuyên biên giới, khó định danh đầy đủ bằng các khung pháp lý hiện hành, trong khi lại gắn trực tiếp với giá trị kinh tế, dòng tiền và niềm tin thị trường.
Thực tiễn cho thấy, cách tiếp cận quản lý theo lối truyền thống – chờ có đầy đủ quy định rồi mới cho phép triển khai ngày càng bộc lộ nhiều giới hạn. Công nghệ không chờ chính sách hoàn thiện, và thị trường cũng không dừng lại để đợi luật pháp theo kịp. Nếu quản lý quá chặt, đổi mới sáng tạo có nguy cơ bị kìm hãm; nếu buông lỏng, rủi ro đối với ổn định kinh tế – xã hội là điều khó tránh khỏi.
Trong bối cảnh đó, sandbox được nhìn nhận như một công cụ chính sách trung gian, cho phép Nhà nước thử nghiệm các mô hình liên quan đến tài sản mã hóa trong điều kiện có kiểm soát, qua đó từng bước tìm kiếm điểm cân bằng hợp lý giữa khuyến khích sáng tạo và bảo đảm tuân thủ.
Điều cần nhấn mạnh là sandbox không đồng nghĩa với việc “mở cửa” vô điều kiện. Trái lại, đây là một hình thức quản lý chủ động, có điều kiện và có giới hạn, trong đó Nhà nước giữ vai trò thiết kế luật chơi, xác định phạm vi thử nghiệm và thiết lập cơ chế giám sát phù hợp. Thông qua sandbox, cơ quan quản lý có thể cho phép thử nghiệm mô hình mới trong không gian kiểm soát được, quan sát rủi ro phát sinh trong điều kiện thực tế và điều chỉnh cách tiếp cận chính sách dựa trên dữ liệu thay vì giả định.
Với tài sản mã hóa – lĩnh vực mà đổi mới công nghệ và rủi ro pháp lý thường song hành, sandbox giúp tránh hai thái cực quen thuộc: hoặc cấm đoán quá mức, hoặc thả nổi thiếu kiểm soát. Thay vào đó, sandbox tạo ra một vùng thử nghiệm có kỷ cương, nơi sáng tạo được khuyến khích nhưng không tách rời trách nhiệm.
Bài toán cân bằng chính sách cho tài sản mã hóa
Nghị quyết số 136/2024/QH15 của Quốc hội về tổ chức chính quyền đô thị và thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Đà Nẵng, có hiệu lực từ 01/01/2025 đã mở ra một không gian thể chế quan trọng để triển khai sandbox trong các lĩnh vực công nghệ mới, trong đó có tài sản mã hóa.
Điểm đáng chú ý của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc trao thêm quyền chủ động cho địa phương, mà còn ở sự thừa nhận nhu cầu thử nghiệm chính sách trong bối cảnh các quy định hiện hành chưa bao quát đầy đủ thực tiễn công nghệ đang vận động rất nhanh.
Trong khuôn khổ đó, sandbox không chỉ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới, mà còn là công cụ để Nhà nước thử nghiệm năng lực quản trị đối với tài sản mã hóa, trước khi từng bước hoàn thiện khung pháp lý ở tầm quốc gia.
Trong số các lĩnh vực được đưa vào sandbox, tài sản mã hóa là đối tượng thể hiện rõ nét nhất bài toán cân bằng giữa sáng tạo và tuân thủ. Ở góc độ sáng tạo, tài sản mã hóa mở ra các mô hình giao dịch giá trị, thanh toán, lưu trữ và xác thực dữ liệu mới; góp phần giảm chi phí trung gian, tăng tính minh bạch và khả năng tự động hóa.
Tuy nhiên, ở góc độ tuân thủ, đây lại là lĩnh vực gắn trực tiếp với giá trị kinh tế, dòng tiền và niềm tin thị trường; có khả năng tác động đến ổn định tài chính và đặt ra yêu cầu cao về định danh, truy vết cũng như trách nhiệm pháp lý.
Do đó, sandbox trong quản lý tài sản mã hóa không thể chỉ dừng ở việc đánh giá tính mới của công nghệ, mà cần đặt trọng tâm vào năng lực quản trị rủi ro và khả năng giám sát thực chất.
Một giá trị quan trọng nhưng đôi khi chưa được nhấn mạnh đầy đủ của sandbox chính là quá trình học hỏi của Nhà nước. Thông qua sandbox, cơ quan quản lý không chỉ quan sát doanh nghiệp vận hành mô hình mới, mà còn hiểu rõ hơn cách công nghệ tác động đến hành vi thị trường, nhận diện những khoảng trống chính sách chưa từng được đặt ra, và tích luỹ kinh nghiệm quản trị trong điều kiện thực tế.
Để sandbox thực sự phát huy vai trò cân bằng, việc ứng dụng công nghệ giám sát là điều kiện then chốt. Các công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ giám sát hoạt động thử nghiệm theo thời gian thực, phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro, giảm phụ thuộc vào báo cáo thủ công.
Trong bối cảnh nguồn lực quản lý còn hạn chế, nhưng quy mô và độ phức tạp của các mô hình tài sản mã hóa ngày càng gia tăng, cách tiếp cận này giúp sandbox trở thành một công cụ quản trị hiện đại, thay vì chỉ là cơ chế thử nghiệm mang tính tình thế.
Về bản chất, sandbox không thay thế luật pháp mà chuẩn bị cho luật pháp. Thông qua sandbox, cơ quan quản lý có thể đánh giá tác động chính sách trong điều kiện kiểm soát, nhận diện những điểm cần điều chỉnh trong hệ thống pháp luật hiện hành và tránh ban hành quy định quá sớm hoặc quá chậm. Cách tiếp cận này giúp chính sách dần tiệm cận thực tiễn, thay vì chạy theo hoặc bị động trước thị trường.
Suy cho cùng, sandbox là một bài toán cân bằng mang tính động – cân bằng giữa đổi mới và an toàn, giữa thử nghiệm và kỷ cương, giữa tốc độ công nghệ và nhịp độ chính sách. Trong quản lý tài sản mã hóa, bài toán đó trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Nếu được triển khai đúng tinh thần, sandbox không chỉ mở ra không gian cho sáng tạo, mà còn giúp Nhà nước học hỏi, thích nghi và trưởng thành cùng các xu thế công nghệ mới. Bởi lẽ, trong kỷ nguyên số, quản lý không chỉ là kiểm soát, mà còn là cùng kiến tạo tương lai.
Đặc biệt, ngày 9/1/2026, Đà Nẵng chính thức khai trương Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam với sự tham dự và phát biểu khai mạc của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình. Quyết tâm hình thành trung tâm tài chính quốc tế là sự lựa chọn chiến lược để Việt Nam chủ động tham gia vào “cuộc chơi lớn” của toàn cầu, đón đầu làn sóng tái cấu trúc mạnh mẽ của dòng vốn và chuỗi giá trị thế giới./.