Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Tiến trình đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính Toàn cầu (FATF) không được đo bằng số lượng văn bản ban hành, mà bằng năng lực thực thi phòng, chống rửa tiền, nơi quản lý tài sản mã hóa trở thành phép thử khắt khe nhất đối với hệ thống tài chính.
Bài toán xây dựng khung pháp lý phòng, chống rửa tiền tại Việt Nam
Tháng 6/2023, FATF đưa Việt Nam vào Danh sách giám sát tăng cường, đã đặt ra yêu cầu cấp bách đối với hệ thống phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Theo đánh giá của các cơ quan quản lý, đây không chỉ là bài toán tuân thủ kỹ thuật, mà là thách thức mang tính hệ thống, liên quan trực tiếp đến mức độ minh bạch, an toàn và khả năng hội nhập của thị trường tài chính Việt Nam.
Trong các phát biểu tại các Diễn đàn đối thoại chính sách do VBA, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học Công nghệ, Uỷ ban Chứng khoán nhà nước, Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, UBND TP Đà Nẵng liên tiếp tổ chức trong năm 2025, bà Nguyễn Thị Minh Thơ, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống rửa tiền, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đã làm rõ những nội dung trọng tâm mà Việt Nam cần triển khai để thực hiện các cam kết với FATF, đặc biệt trong lĩnh vực tài sản ảo và các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP).
Bà Thơ cho biết, FATF xác định Việt Nam còn tồn tại một số thiếu hụt chiến lược trong hệ thống phòng, chống rửa tiền. Đáng chú ý là yêu cầu tại Hành động số 6 của Kế hoạch hành động quốc gia, đòi hỏi phải xây dựng khung pháp lý để cấm hoặc điều chỉnh đối với tài sản ảo và các tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản ảo, đồng thời chứng minh việc thực thi các quy định bao gồm các biện pháp đảm bảo tuân thủ.
Theo đó, Việt Nam cần phải xây dựng khung pháp lý đối với VAs và VASPs, đồng thời phải chứng minh việc thực thi khung pháp lý đó, bao gồm: Nâng cao hiểu biết của cơ quan quản lý, giám sát hiểu rõ rủi ro trong Iĩnh vực này; Đào tạo, phổ biến nâng cao hiểu biết, nghĩa vụ của VASP về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt; Có các biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật.
Để làm cơ sở xây dựng chính sách, Chính phủ đã phê duyệt Kết quả Đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền và ban hành Kế hoạch thực hiện sau đánh giá rủi ro quốc gia.
Trong quá trình này, 4 nhóm nội dung liên quan trực tiếp đến tài sản ảo đã được lựa chọn để phân tích, gồm: Nhà cung cấp dịch vụ ví và quản lý tài sản ảo; Quỹ đầu tư tài sản ảo; Tài sản ảo ổn định; Các loại tài sản ảo mang tính chất chứng khoán, tiện ích hoặc nền tảng. “Kết quả cho thấy cả 4 nhóm đều được xếp hạng rủi ro ở mức Trung bình cao hoặc Cao, phản ánh rõ tính chất xuyên biên giới, khó truy vết và nguy cơ bị lợi dụng cho mục đích rửa tiền”, bà Nguyễn Thị Minh Thơ nhấn mạnh.
Trên cơ sở đánh giá thực tiễn, Việt Nam lựa chọn cách tiếp cận quản lý dựa trên rủi ro, thay vì cấm đoán. Định hướng này được thể chế hóa thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, trong đó Điều 48 lần đầu tiên quy định rõ việc quản lý tài sản số phải bao gồm các biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh mạng, phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố và phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Nghị quyết 05/2025 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa là phép thử năng lực thực thi phòng, chống rửa tiền
Trong quá trình triển khai Nghị quyết 05, Ngân hàng Nhà nước được giao 4 nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất, xác lập rõ nghĩa vụ phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa ngay từ giai đoạn ban đầu; Thứ hai, thu thập, xử lý và phân tích, trao đổi, cung cấp chuyển giao thông tin về phòng chống rửa tiền;
Thứ ba, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan, đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế; Thứ tư, nghiên cứu, hướng dẫn các tổ chức tài chính là đối tượng báo cáo theo quy định của pháp luật phòng chống rửa tiền tham gia cung cấp các dịch vụ tài chính, ngân hàng cho các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và người tham gia thị trường tài sản mã hóa thực hiện các yêu cầu về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt.
Các trao đổi chính sách cũng nhấn mạnh rằng FATF không đánh giá một quốc gia chỉ dựa trên việc ban hành văn bản pháp luật, mà chú trọng hiệu quả thực thi. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải chứng minh năng lực giám sát thực chất, chất lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ, khả năng phối hợp liên ngành và mức độ sử dụng kết quả phân tích tài chính trong điều tra, xử lý tội phạm.
Từ đó cho thấy, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở việc triển khai đồng bộ giữa pháp lý, con người và công nghệ. Song song với hoàn thiện khung pháp lý, việc đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tài sản số, cũng như tăng cường trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý và các chủ thể tham gia thị trường, là yếu tố then chốt.
Nhìn tổng thể, cách tiếp cận đối với tài sản mã hóa không đặt trọng tâm vào việc “siết chặt” đơn thuần, mà coi đây là một cấu phần rủi ro buộc phải được đưa vào khuôn khổ quản lý, giám sát và truy vết hiệu quả. Trọng tâm của tiến trình này không nằm ở số lượng quy định được ban hành, mà ở năng lực tổ chức thực thi đồng bộ.
Trong cách tiếp cận đó, quản lý tài sản mã hóa trở thành phép thử cụ thể đối với năng lực phòng, chống rửa tiền của Việt Nam, đồng thời là thước đo then chốt để FATF đánh giá mức độ khắc phục các thiếu hụt chiến lược và xem xét lộ trình đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách giám sát tăng cường.
Bước cụ thể hóa quan trọng tiếp theo là Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa có hiệu lực từ ngày 9/9/2025. Bà Thơ đánh giá Nghị quyết này đặt ra các yêu cầu rõ ràng đối với tổ chức và cá nhân tham gia thị trường. Điều này được thể hiện tại Khoản 5, Điều 4 của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, yêu cầu tổ chức, cá nhân tham gia thị trường tài sản mã hóa phải tuân thủ quy định pháp luật có liên quan về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Trong đó, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải xây dựng quy trình nội bộ về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố; thực hiện nhận biết khách hàng đối với các giao dịch không thường xuyên từ 1.000 USD trở lên; giám sát giao dịch; lưu trữ dữ liệu giao dịch, địa chỉ ví, địa chỉ IP và thông tin tài khoản ngân hàng liên kết tối thiểu 10 năm tại máy chủ đặt tại Việt Nam; đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền.